Boğazlar için eylem planı

ASLI KAYABAL İstanbul

"Boğazlarda Felaketten Önce Güvenlik" söylemiyle biraraya gelen 60 kadar sivil toplum örgütü, 7 Haziran'da yüzlerce tekne ve binlerce kişinin katılımıyla bir çevre eylemi gerçekleştiriyor.

S.O.S Çevre Gönüllüleri Platformu Başkanı Türksen Başer Kafaoğlu, amaçlarının, "Karadeniz ve Marmara'nın Avrupa'nın çöplüğü, Boğazlar'ın da petrol yolu olmadığını uluslararası kamuoyuna anlatmak, merkezi hükümete de gerekli önlemlerin alınmasını bir kez daha hatırlatmak" olduğunu bildirdi. Boğazlar'da petrol yüklü tanker trafiğinin gün geçtikçe arttığına işaret eden Kafaoğlu, yoğun deniz trafiğinde meydana gelebilecek bir felaketin, Türkiye'nin yanı sıra bölge ülkelerinde de sanayi, ticaret ve sosyal alanda büyük yıkımlara yol açabileceğini vurguladı. Türksen Başer Kafaoğlu, etkinliklere katılacakların, 7 Haziran'da Boğaziçi Köprüsü'nün Anadolu yakası girişinde saat 11.00 sıralarında toplanacağını ve hazırlanacak basın bildirisinin kamuoyuna açıklanacağını bildirdi. Denizden de çok sayıda teknenin, katılımcıları Boğaz güzergâhında bulunan iskelelerden alarak Çengelköy'e getireceğini anlatan Kafaoğlu, katılımcıların bir kısmının çevre sorunlarına işaret eden pankartlarla köprüden Avrupa Yakası'na yürüyeceğini, bir kısmının da denizden teknelerle Boğaz hattında etkinliklerini sürdüreceklerini kaydetti. Kafaoğlu, eylem ile ilgili olarak bugün Ataköy Marina'da geniş bir açıklama yapacaklarını söyledi. Kafaoğlu'nun verdiği bilgiye göre, eylem sırasında Boğaz trafiğe kapatılmayacak ve eylemde bütün sivil toplum kuruluşları ortak hareket edecek.

Eyleme tekneyle katılacak sivil toplum örgütlerinden Sualtı Araştırmaları Derneği (SAD) yetkilileri de, İstanbul ve Çanakkale boğazlarında deniz trafiği kurallarına uyulmadığını, ayrıca yabancı tanker ve yük gemilerinin kılavuz tekne almak istememelerinin kaza riskini iyice arttırdığını, kazaların sadece can ve mal kaybı değil, aynı zamanda denizde ekolojik felaketlere yol açtığını vurguluyor. ÖDP Boğaz Komisyonu'ndan Eray Yücel de, Oramiral Güven Erkaya başkanlığındaki çalışma grubunun kendi içinde açmazları olduğuna dikkat çekerek, Boğazlarda esas sorunun "tehlikeli geçiş" değil, "tehlikeli madde geçişi" olduğunu söyledi ve Haziran ayı içinde Boğaz Komisyonu'nun "Ekoloji Konferansı" düzenleyeceğini duyurdu. Yücel, temel taleplerini ise Boğazları tehlikeli maddelere ve tehlikeli madde taşımacılığına kapatmak olarak açıkladı.

Geçtiğimiz Mayıs ayında Birleşmiş Milletler'e bağlı Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), Londra'da bir konferans düzenledi. IMO'nun konferansında Türk ekibine Boğazlardan Sorumlu Başbakanlık Başdanışmanı, Denizkuvvetleri eski Komutanı Emekli Oramiral Güven Erkaya başkanlık etmişti. Londra'da 9 gün devam eden konferansın ardından, Türkiye'nin boğazlardaki geçiş güvenliğine ilişkin düzenleme hakkını ihlal etmek isteyen Rusya'nın girişimlerinin boşa çıkarıldığı, Türkiye'nin İstanbul ve Çanakkale boğazlarına kurulacak yeni güvenlik sisteminin tanıtılmasında büyük başarı elde ettiği yorumları yapıldı. Rusya'nın boğazlar ile ilgili hazırladığı planın gündeme alınmasını, Türkiye'nin ABD, İngiltere ve Fransa gibi ülkelerin desteğiyle engellemeyi başardığı vurgulandı.

Londra dönüşü "Gemi Trafik Kontrolü Projesi"nin başında bulunan Oramiral Erkaya, Türkiye'nin bugüne kadar Boğazlar konusunda üzerine düşeni yapmadığını açıkladı. Erkaya, Boğazlar'daki yoğun deniz trafiğinin İstanbullular'ı nasıl tehdit ettiği konusundaki görüşlerini ise şöyle aktardı:

"İstanbul Boğazı'ndan yılda ortalama 50 bin gemi geçiyor. Gemilerin taşıdığı yük ve malzeme değişti. Tehlikeli madde taşıyan tankerlerin tonajları arttı. İstanbul'un iki yakası arasındaki mahalli trafik de yoğunlaştı. Böylece kaza riski arttığı gibi, kaza sonucu çevreye olan etkiler de çoğaldı. Geçişlerin düzenlenmesi şarttır. Boğazların güvenli, emniyetli ve etkin olabilmesi sağlanmalıdır. Kaza riskini asgariye indirmemiz gerekiyor."

Erkaya'ya göre İstanbul Boğazı, kendi doğası gereği emniyetli seyre müsait değil.

* 1960 yılının Aralık ayında Yunan tankeri World Harmony, Yugoslav kuruyük gemisi Peter Zoranic ile çarpıştı. Çıkan yangın Paşabahçe açıklarında demirli Tarsus adlı Türk yolcu gemisine sıçradı, yangın günlerce sürdü.

* 1963 yılında Rus şilebi Arhangelsk, sis yüzünden Baltalimanı'nda bir yalıya çarptı. Yalıdaki üç kişi öldü.

* 1970 Temmuz'unda İtalyan gemisi Agip Ancona inşaat halindeki binaya çarptı, beş kişi öldü.

* 1979 yılında Romen gemisi Independentia ile Yunan Evriali çarpıştı ve 43 kişi öldü. Binlerce ton petrol denize döküldü, çarpışmanın yol açtığı yangın günlerce sürdü. Ekolojik tahribatın düzeyi tahmin bile edilemiyor.

* 1988'de Ahırkapı'da sıvılaştırılmış amonyak gazı taşıyan Blue Star tankeri bir başka gemiyle çarpıştı. Şans eseri rüzgar ters esmeseydi yayılan gaz pekçok kişiyi öldürebilirdi.

* 14 Kasım 1991'de Anadoluhisarı açıklarında canlı hayvan yüklü Lübnan gemisi, mısır yüklü Filipinler gemisiyle çarpışarak battı, 22 bin baş koyun Boğaza gömüldü.

* 13 Mart 1994'te Kıbrıs Rum Kesimi bandıralı Nasia petrol tankeri ile Yunan bandıralı Sea Broker adlı kuru yük gemisi çarpıştı. 33 gemici yaralandı. 16 gemici kayboldu.

* İstanbul Boğazı'ndan 1938 yılında 4 bin 500 gemi geçiş yaparken, bu sayı 1985 yılında 24 bin 100 adete ulaştı.

* Boğazdan 1995 yılında 46 bin 954, 1996 yılında 49 bin 952, 1997 yılında 50 bin 942 gemi geçti.

* İstanbul Boğazı'ndan 1997 yılında geçiş yapan gemilerin yüzde 39'u Türk, yüzde 61'i ise 62 ülkenin bayrağını taşırken, bu gemilerden 19 bin 752'si kılavuz talebinde bulundu.

* İstanbul Boğazı'ndan 1997 yılında günde ortalama 142 gemi geçiş yaparken, bunlardan 55'i kılavuz talebinde bulundu.

* İstanbul Boğazı'nı 1997 yılında, yüzde 48'si 150 metreden büyük olmak üzere 4 bin 303 tanker de kullandı.

* İstanbul Boğazı'na 1996 ve 1997 yıllarında toplam 26 gemi arıza nedeniyle izinli, 5 gemi de izinsiz demirledi.

* İstanbul Boğazı'nda 1996'da 86, 1997'de ise 65 gemi kuralları ihlal edici şekilde tehlikeli seyir yaptı.

* Çanakkale Boğazı'ndan da, 1995'de 35 bin 459, 1996'da 36 bin 198, 1997'de de 36 bin 543 gemi geçiş yaparken, 3 yılda toplam 29 bin 646 gemi kılavuz kullandı. Boğazdan 1996'da 5 bin 655, 1997'de ise 6 bin 43 tanker geçiş yaptı.