|
HAYDARPAŞA LİMANI TAŞINIYOR*
Deniz ticaretinin büyük kapısı, turizme hizmet edecek
Türkiye'nin en önemli limanlarından Haydarpaşa'nın işlevi değişiyor.
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryollarının (TCDD) bir işletmesi olan
Haydarpaşa Limanı yük veriminin Derince Limanı'na taşınma projesi
gündemde. Artık Haydarpaşa Limanı yalnızca yolcu taşıyacak. Haydarpaşa
Limanı, deniz taşımacılığı ve ticareti bakımından Türkiye'nin en yüksek
kapasiteye sahip limanlarından biri. Geniş bir alana sahip ve bu yanıyla
tıpkı Yeşilköy Havalimanı gibi yer hizmetlerinin verilmesine en uygun
liman
 |
|
Kara ve
demiryolu bağlantıları mevcut olan Haydarpaşa Limanı, 2.675
metre uzunluğunda bir rıhtıma sahip. Yılda 2. 213 adet gemiyi
kabul edebiliyor. Bu özelliğiyle 360.000 adet konteyner yükleme
ve indirme kapasitesi bulunuyor ve 24 saat kesintisiz hizmet
veriyor.
|
durumunda. Liman alanı 350 bin metre kare.
TCDD
Limanları Gelişim Projesi kapsamında, Derince Limanı rıhtımının yeniden
yapılandırılması sürüyor. Derince Limanı, 17 Ağustos depremi sırasında
büyük hasar görmüştü. Araştırmalarımıza göre, Derince Limanı'nın yeniden
inşası için hazırlanan proje, Mayıs 2003 itibariyle uygulanmaya
başlandı.
Haydarpaşa Limanı, geniş bir alanda hizmet veriyor. Bu alan içerisinde,
bir köşede Haydarpaşa Garı ve istasyon eski binası var. Diğer köşe de
ise j Türkiye Denizcilik İşletmesi'nin (TDİ) arabalı vapur hizmetinin
verildiği rıhtım yer alıyor. Liman faaliyetleri ise Haydarpaşa Garı ve
TDİ arabalı vapur rıhtımının arasında sürdürülüyor. Limanda Asya-Avrupa
arasındaki transit tren taşımacılığı da yapılıyor. Vagonla geçiş deniz
yoluyla yapılıyor. Asya-Avrupa arasında demiryolu geçişini Haydarpaşa
Limanı sağlıyor. Avrupa ya da Asya yakasında vagonlar ayrılarak raylı
feribotlara yükleniyor ve karşı rıhtıma varıldığında yine aynı yöntemle
feribottan indirilerek demiryoluna entegre ediliyor.
Kara ve demiryolu bağlantıları
mevcut olan Haydarpaşa Limanı, 2.675 metre uzunluğunda bir rıhtıma
sahip. Yılda 2. 213 adet gemiyi kabul edebiliyor. Bu özelliğiyle 360.000
adet konteyner yükleme ve indirme kapasitesi bulunuyor ve 24 saat
kesintisiz hizmet veriyor.
Gelişkin
altyapı, yüksek kapasite
Limanda
araba ithalatı yapılan bir rıhtım da var. Bu rıhtımdan yılda ortalama
35.000 adet araba ithal ediliyor. Araba ithalatında bu yıl geçen yıla
oranla artış bekleniyor. Karışık eşya olarak adlandırılan, genel kargo
yükleme ve boşaltma işlemlerinin yapıldığı alanda 350 metrelik ve 330
metrelik iki rıhtım bulunuyor.
Haydarpaşa Limanı'nda "Gantry
Crane" denilen özel vinçler kullanılıyor. Bu vinçlerden sadece
Haydarpaşa Limanı'nda dört adet var. Aynı tür vinçlerden TCDD Limanlan
arasında yalnızca İzmir Alsancak'ta beş adet ve Mersin'de üç adet
bulunuyor. Geminin üzerine yatarak operatörle beraber gezen bir sistemi
bulunan "ganty crane" ler havadan gelerek konteyneri gemiden a ip,
karaya bırakıyor. Diğer vinçler gibi yükü aldıktan sonra dönerek
çalışmıyor. Bu vinçlerin, "mobil harbor crane" denilen normal konteyner
vinçlerine göre yıllık kapasiteleri %50 daha Fazla.
Haydarpaşa Limanı'nın yılık
kapasitesi 225 bin TEU civarında Bir TEU 20 feet'lik konteyner yükü
anlamına geliyor). Limanda kullanılan vinçlerin her birinin yıllık
kapasitesinin ise 90 bin TEU olduğu belirtiliyor. Bu durumda 4 adet
vincin yıllık kapasitesi /aklaşık 360 bin TEU oluyor. Bu hesap, gelişkin
altyapısına karşın Haydarpaşa, Limanı'nın yaklaşık %70 kapasiteyle
çalıştığını gösteriyor. Kaldı ki liman yetkilileri, olanaklar
zorlandığında mevcut vinçlerin yılda 400-450 bin TEU ile
çalışılabileceğini de belirtiyorlar.
Haydarpaşa Limanı'nda vinçsiz bir rıhtım da bulunuyor. Ro-Ro gemilerinin
kapak attığı bir rampa mevcut bu rıhtımda. UND Ro-Ro'ları bu rıhtımdan
çalışıyor. Limanın diğer bölümlerinde Bulunan ve "cep" diye
isimlendirilen bölümler ise yolcu taşımacılığı için ayrılmış durumda.
Turizm kapısı
oluyor
Yeni
projenin İstanbul turizmini olumlu yönde etkilemesi bekleniyor.
Uluslararası yolcu taşımacılığı için kullanılan Karaköy Limanına rakip
olarak tasarlanmayan bu projenin, deniz ulaşımında İstanbul'un toplam
kapasitesini arttırması bekleniyor. Ancak yeni projenin devreye
girmesiyle Karaköy Limanı kapansa bile Haydarpaşa Limanı'nın İstanbul'un
deniz taşımacılığı ihtiyacını tek başına karşılayacak bir kapasiteye
sahip olacağı belirtiliyor.
Yolcu
taşımacılığının "cep" diye tanımlanan bölümlerde yapılması planlanıyor.
Çünkü bu bölümler limandaki en güvenilir alanı oluşturuyor. Bu
bölümlerde, şu anda da konteyner indirme ve yükleme işlemleri
yapılmıyor. Ancak, ceplerin bulunduğu alanın hemen yanı başında Ro-Ro
gemilerinin yanaştığı bir rıhtım bulunuyor ve bundan dolayı da TIR
trafiği hayli yoğun. Yetkililerin verdikleri bilgiye göre, bu alanda
yolcu güvenliğini sağlayacak bazı önlemlerin alınmasının ardından, hemen
bir yolcu salonu oluşturulacak. Bu proje, Mayıs ayı itibariyle valilik
tarafından da onaylandı.
Sorun; trafik ve kentin görüntüsü
Yük limanı olarak dizayn edilen
Haydarpaşa, özellikle şehir trafiğini büyük ölçüde etkiliyor. Pendik'ten
itibaren bir şehir içi yol/cadde özelliğini kazanan E-5 karayolu
üzerindeki TIR trafiği hem büyük bir yük oluşturuyor hem de tehlikeli
bir boyut kazanıyor. Diğer taraftan Liman'ın şehir görüntüsünü/siluetini
ve peyzajını da bozduğu belirtiliyor. İşte, bu olumsuz etkilerin ortadan
kaldırılması amacıyla Haydarpaşa Limanı, daha doğrusu bu limanda yapılan
yük taşımacılığı ağırlıklı olarak şehir dışına çıkarılmak isteniyor.
Limanın Derince Limanı'na taşınma gerekçesini de bu özellikleri
oluşturuyor.
Henüz yetkililerce taşınmanın
zamanı belirtilemese de yapılan çalışmalar taşınma işleminin 2005 veya
2006 yılında gerçekleştirilebileceğini gösteriyor. Bu taşınmanın
gerçekleşebilmesi için öncelikle Derince Limanı'nın altyapı
hazırlıklarının bitirilmesi gerekiyor. Derince Limanı'nın yeniden
yapılandırılma çalışmaları sürüyor.
Verimli işletme
Haydarpaşa Limanı'nda yıllık ortalama 2-2,5 milyon ton civarında Ro-Ro
taşımacılığı da yapılıyor. Bu kapasite ile sadece Ro-Ro taşımacılığından
yıllık olarak yaklaşık 4.5-5 milyon dolar gelir sağlanıyor. Kargo ve
konteyner işlerinden elde edilen gelir ise 30 milyon dolar civarında.
Kargo işlemlerinden elde edilen gelir 1 milyon doları geçmiyor. Bu
rakamlara baktığımızda Liman'ın konteyner ağırlıklı bir iş kapasitesine
ve yeteneğine sahip olduğu anlaşılıyor.
Yukarıda
da belirttiğimiz gibi Haydarpaşa Limanı TCDD'ye bağlı KİT, yani Kamu
iktisadi Teşekkülü. Ancak TCDD'ye bağlı diğer limanlar gibi
Haydarpaşa'da kar eden verimli bir işletme.
Yani
ülke ekonomisine yük olmak bir yana bu ekonomiyi büyüten kurumlardan
biri.
Derince
Limanı'nın, İstanbul'a çok uzak olmadığını hatırlatan yetkililer, şu
anda Haydarpaşa Limanı'ndan alman yüklerin zaten büyük ölçüde Gebze
çevresine gönderildiğine dikkat çekiyor.
Haydarpaşa Limanı'nın kapasitesini arttırabilmek için geçmişte bazı
projeler yapılmış. Ancak limanın taşınması gündeme gelince bu projeler
durdurulmuş. Ancak taşınmadan önce Haydarpaşa Limanı'nın yine de
desteklediği bazı projeler var. Bunlardan en önemlisi, İzmir Limanı'na
İstanbul'dan kombine konteyner taşımacılığı. Haydarpaşa Garı Hareket
Dairesi ile Liman Başkanlığı'nın ortak çalışması sonucu, blok tren
taşımacılığı planlanıyor.
Bu
projeye göre, vagonlar liman ekipmanlarıyla ve gerekirse limanda
yüklenecek. Çünkü, trenler liman içine girebiliyor. Bu özellik dünyada
çok kullanılan bir yöntem olmasına karşın Türkiye'de bir lüks. Çünkü,
çarpık ulaşım politikalarının bir sonucu olarak Türkiye'nin birçok
limanının arkasında bir demiryolu ağı bulunmuyor. Deniz ve
demiryollarının birlikte değerlendirilmesi sonucu gerçekleştirilen
kombine taşımacılık (yük nakliyatı) hem ucuz hem güvenli hem de en
verimli yol.
En güvenli liman
Haydarpaşa Limanı'nın diğer bir özelliği ise dünyada "safe report"
denilen bir ayrıcalığa sahip olması. "Safe report", güvenli liman,
güvenli rıhtım demek. Haydarpaşa Limanı önünde görülen mendirekler ve
dalgakıranlar bu özelliği sağlıyor. Bu özelliğin olmadığı limanlarda
rüzgar belirli bir hızı geçtiği anda gemiler iplerini bırakıp,
halatlarını çözerek açığa kaçmak zorunda kalıyorlar. Türkiye'nin dünyaya
açılan en önemli kapılarından biri olan Haydarpaşa Limanı, bu
özelliğiyle uluslararası planda en güvenli limanlar arasında sayılıyor.
Haydarpaşa Limanı'nı önemli kılan bir noktada, bilgi birikimi ve
uzmanlaşma. Haydarpaşa Limanı'ndan emekli olan operatörler, puantörler,
baş puantörler, liman şefleri, liman müdür yardımcıları, liman müdürleri
özel sektörde limancılığı hem başlatan hem de geliştiren kişiler olmuş.
Uzmanlara göre, Haydarpaşa Limanı'nda ihtisaslaşmış personel birikimi
gerçek bir ayrıcalık.
Haydarpaşa'nın en önemli özelliklerinden biri de tüm limancılık
işlemlerini bilgisayar ortamında yapıyor olması. Haydarpaşa tüm
limancılık işlemlerini online sisteminde ve bilgisayar ortamında
yapıyor. Böylece müşteriler limanda konteyner takibi için eleman
görevlendirmek zorunda kalmıyorlar. Limanda hareket gören konteynerler,
24 saatte bir müşteriye e-postayla bildiriliyor. Müşteri de bu yolla
kendi konteynerini seçip bilgisayarına işleyebiliyor.
Ve son
bir nokta: Bütün dünyada limanların çevresinde ister istemez şehirler
oluşuyor. Bu kaçınılmaz bir durum. Limanları ne kadar şehrin dışına
taşırsanız taşıyın yine de yine de bu durum değişmiyor. Çünkü, dünya
standardında bir liman eğer %90 kapasiteyle iş yapıyorsa, onun
çevresinde; kamyoncusu, TIR'cısı, işlem takipçileri, gümrükçüler, gümrük
muhasebecileri, liman çalışanları ve onlara hizmet sunan esnaf ve
ticaret erbabı ile geniş bir kitle oluşuyor. Buna bir de demiryolu ve
denizyolu ayaklarını eklediğinizde, büyük bir limanın yaklaşık beş bin
kişiye iş olanağı sağladığı ortaya çıkıyor. İşte Haydarpaşa'da bu
özelliğe sahip bir liman.
(*Bu yazı, GİSBİR -Gemi İnşa Sanayicileri
Birliği-tarafından çıkartılan "Gemi İnşa Sanayi" adlı dergiden
alıntıdır) |
