Konu: Varyag Boğaz'da
Konuklar: Türkiye Kılavuz Kaptanlar Derneği Genel Sekreteri Cahit İstikbal, Emekli Oramiral

İstanbullular, VARYAG'ı beğenmedi. "Daha büyük zannediyorduk" dediler. (FOTO:TUMPA)

 Salim Dervişoğlu ve Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma Çalışmaları Genel Müdürü Hücum Tulgar

Erdoğan Aktaş: İyi günler. Sadece İstanbul değil, tüm Türkiye nefesini tutmuş, uçak gemisi Varyag'ın boğazdan geçişini izliyor. Varyag'ın İstanbul Boğazın'dan geçişini Yakın Plan'a alıyoruz. Bir süredir Karadeniz'in uluslararası sularında bekleyen Varyag, hava şartlarının uygun olduğu yönündeki rapor üzerine sabah saat 7'de Türk karasularına girdi. Burada, Varyag'ın boğaz geçişinde aktif rol alacak 4 römorkör, gemiye halat attı. Yüzen platforma eşlik eden diğer bot ve römorkörlerin de pozisyon almalarından sonra, daha önce saat 11.30'da geçeceği duyurulan varyag, uygun koşullar da gözönüne alınarak saat 08.50'de İstanbul Boğazı'na yöneldi. Boğaza 10.30'da girdi.. Hava koşullarının beklenenden iyi olması herkesi sevindiriyor. İstanbul Boğazı'nda şu anda hafif bir lodos var. Ancak sorun yok. Denizcilik Müsteşarlığı İstanbul Bölge Müdürü Ruhan Çakıroğlu'nun koordinatörlüğünde yapılan geçişte 16 kılavuz kaptan ile 250 personel görev yapıyor. 306.5 metre uzunluğundaki dev geminin saatte 3.5 deniz mili hızla boğazı 4.5 saatte geçmesi bekleniyor. Varyag'ın geçişi sırasında İstanbul Boğazı transit geçişlere kapatıldı. İstanbul şehir hatları işletmelerinin seferleri de Varyag'ın geçişine göre aralıklı olarak yapılıyor. Şimdi Arkadaşımız Esra Sert'in bir konuğu olacak, Türkiye Klavuz Kaptanlar Derneği Genel Sekreteri Cahit İstikbal'le boğazdan bu geminin geçişiyle ilgili teknik ayrıntıları konuşacaklar..

Esra Sert: Erdoğan, aslında Varyag deniz hukukuna göre gemi değil nesne kabul ediliyor. Çünkü Varyag'ın ne motoru var, ne dümeni var, kendi kendine hareket kabiliyeti yok. İşte başta boğazda toplanan ve Varyag'ın geçişini izleyen İstanbullular olmak üzere herkes bu dev geminin, dev nesnenin çok küçük kalan römorkörler tarafından nasıl kontrol edilebildiğini, akıntılara karşı nasıl korunabildiğini ve nasıl ilerletilebildiğini merak ediyor. Biz de bu soruların yanıtlarını arayacağız ve yanımda Türkyie Klavuzlar Derneği Başkanı Genel Sekreteri Cahit İstikbal var, ben hemen kendisine dönmek istiyorum. Efendim nasıl, teknik olarak nasıl ilerliyor Varyag? Römorkörler nasıl çekiyorlar ve nasıl gerçekleşiyor?

Cahit İstikbal: Efendim iyi günler diliyorum. Her şeyden önce az önce işaret ettiğiniz gibi bu gemi değil, biz deniz üzerinde gemiye benzeyen nesnelere hep gemi deriz ama hukuksal anlamda gemi değil. Çünkü makineleri ve dümeni yok, kendi kendine hareket etme kabiliyetine sahip değil. Bu yüzden gemi değil, gemi olmadığı için boğazlardan geçişi düzenleyen Montrö Boğazlar Sözleşmesi hükümlerine tabi değil ve bu sözleşme hükümleri uyarınca geçiş serbestisinden faydalanma imkanı yok. Geçiş tamamen Türkiye Cumhuriyeti hükümetinin izin verip vermemesine bağlıydı. Ve Türkiye cumhuriyeti bu izni verdi ve gerekli güvenlik önlemlerinin alınması koşuluyla verdi ve şu anda gemi saatte 6 kilometre hızla boğaz geçişine devam ediyor. Sorduğunuz soruya gelince, tabi dead ship dediğimiz, bu tip kendi gücüyle hareket etme imkanı olmayan gemiler, hareket edebilmek için yönlendirme ve ilerletme kuvvetini ancak römorkörler vasıtasıyla yapabiliyorlar. Bu geçiş için de dünyanın en kuvvetli iki römorkörü getirildi, yurt dışından getirildi. Şu anda çekiş yapan 6 römorkörden ikisi yabancı ve dördü Türk, Türkiye Denizcilik İşletmeleri ve Gemi Kurtarma İşletmelerine bağlı römorkörler, ikisi de yabancı römorkörler. Ve bunlar özel olarak getirtildi ve şu anda da gemiyi çekerek ve arka taraftaki güçlü römorkör de gerektiğinde fren etkisi yapmak üzere hazır bekleyerek, o şu anda aktif durumda değil, şu anda aktif olarak baş taraftaki 3 römorkör gemiye etki ediyorlar, diğer römorkörler pasif pozisyonda bekliyorlar şu anda.

Esra Sert: Peki özellikle manevralarda bir koordinasyon sorunu olması mümkün olur mu? Çünkü gerçekten bu 6 römorkörün de çok iyi bir koordinasyon içinde olması gerekiyor. Manevralar nasıl gerçekleşecek?

Cahit İstikbal: Şu şekilde gerçekleşecek; bu konuda Türkiye Denizcilik İşletmeleri gerçekten bütün koordinasyonu sağlamak için gerekli bütün toplantıları yaptı ve bütün talimatları verdi ve her römorkörde klavuz kaptan var. Ve klavuz kaptanların da koordinasyonunu sağlayan bir baş klavuz kaptan var. Ve bu şekilde koordinasyon içerisinde ve baş klavuz kaptanın yönetimi içerisinde bu geçiş, sistemik geçiş gerçekleşiyor. O konuda, koordinasyon konusunda hiçbir sorun olacağını ben zannetmiyorum. Haberleşme imkanları ne şekilde yapılacağı çok önceden planlandı, planlaması yapıldı bunların ve deniz üzerinde bunun tatbikatı da yapıldı. 3 kere tatbikat yapıldı nasıl yapılacağı konusunda ve şu anda hiçbir sorun olmadan devam ediyor. Bu şekilde 15.30, 16.00 sıralarında sistemin boğazı terketeceğini ben tahmin ediyorum.

Esra Sert: Peki manevralar sırasında, dönüşler sırasında 6 römorkör de kullanılacak mı? Hem fren hem çekiş görevi üstlenen.. Yoksa şimdi olduğu gibi 3 tanesi mi kullanılacak?

Cahit İstikbal: Şu şekilde; şu anda akıntı yok boğazda biliyorsunuz. Dönüşlerdeki asıl tehlike akıntı olduğu zaman gerçekleşiyor. Akıntı olduğu zaman dönüşlerde savrulma olayı oluyor ve akıntının etkisiyle dönüşün durdurulamaması riski oluşuyor, şu anda böyle bir risk yok, çünkü boğazda şu anda akıntı yok. O açıdan da çok şanslı bir gününde İstanbul Boğazı, zaten aksi takdirde izin de verilmeyecekti. Şu anda akıntının olmaması dönüşlerdeki riski büyük ölçüde azaltmış. Ancak yine de arka taraftaki römorkörlere özellikle fren etkisi yapacak olana pek ihtiyaç olacağını düşünmüyorum, onun kullanılacağını hiç zannetmiyorum. Ancak diğer arka taraftaki, Türkiye Denizcilik İşletmelerine ait iki römorkörün dönüşlerde yardımcı olacağını düşünüyorum. O da sadece Yeniköy dönüşünde ve Kandilli'de yardımcı olacağını düşünüyorum. Ancak ihtiyaç olduğu takdirde her an tabiki kullanılabilirler. Ancak sistemi asıl götüren baş taraftaki yurt dışından gelen güçlü römorkör, Havilla Champion adlı, 64 metre boyundaki römorkör, sistemi taşıyan o, yönlendiren o. Diğerleri ona yardımcı oluyorlar, bu şekilde düşünebiliriz.

Esra Sert: Efendim eğer akıntı artarsa ya da rüzgarın hızı artarsa olası bir savurulmayı kontrol altında tutabilir mi bu römorkörler, nasıl müdahale edilmesi gerekiyor..?

Cahit İstikbal: Çok büyük güçlü bir rüzgar çıkmazsa, fırtına çıkmazsa diyelim, ben bir sorun olacağını zannetmiyorum. Çok güçlü bir rüzgarın çıkması da zaten beklenmiyor en azından saat 16.00'a kadar, akşam saatlerine kadar beklenmiyor. Tabiki doğa olayları konusunda hiçbir zaman kesin konuşamazsınız. Ancak bu durumda ben riskin artacağını söyleyebilirim. Çünkü rüzgarın artması riski artırır. Ancak bu mutlaka kaza olacak anlamında değildir. Daha römorkörler biraz daha güçlü zorlanacaklardır, biraz daha güç sarfedeceklerdir. Ancak ben yine de bu geçişin emniyetli olarak sonuna kadar gerçekleşeceğini düşünüyorum.

Esra Sert: Teşekkür ederiz efendim..

Cahit İstikbal: Ben teşekkür ederim..

Esra Sert: Türkiye Klavuz Kaptanlar Derneği Genel Sekreteri Cahit İstikbal bizlerleydi. Eğer hava koşulları böyle giderse teknik olarak Varyag'ın boğazdan geçişinde bir sorun çıkmayacak gibi gözüküyor.. Erdoğan...

Erdoğan Aktaş: Varyag'ın İstanbul'dan geçişi devam ediyor.. İstanbul boğazı 18 mil uzunluğunda, en dar yer 700 metre, en geniş yeri ise bin 500 metre, bazıları 80 dereceye varan 12 kez rota değişikliği gerektiren belli bölgeleri çok dar ve kıvrımlı bir coğrafi yapıya sahip. Zaten herkesi korkutan, düşündüren ya da olasılıkları ortaya koyan konu da bu, boğazın coğrafi durumu. Peki her şey nasıl gidiyor? Emekli Oramiral Salim Dervişoğlu var telefon hattımızda. İyi günler Sayın Dervişoğlu.

Salim Dervişoğlu: İyi günler.

Erdoğan Aktaş: Efendim çok konuşuldu, çok tartışıldı, kimileri karşı da çıkıyordu Varyag'ın boğazdan geçişine. Şu ana kadar görünen o ki herhangi bir sorun yok ve herkes dua ediyor ve sorun da olmayacak inşallah. Siz neler söylüyorsunuz? Bu geçiş hangi teknik koşullar gözönüne alınarak yapılır? Tabi beraberinde öyle zannediyorum ki riski de düşünmek gerekir. Siz hangi riskleri görüyorsunuz bu geçiş sırasında?

Salim Dervişoğlu: Ben daha önce de fikrim sorulduğunda ifade etmiştim. Aslında tabi denizde efendim risksizdir, çok rahat geçilir diye bir şey hiçbir zaman olmaz, hiçbir denizci bunu söylemez. Denizde daima risk vardır, denizde daima tedbirli olmak gerekir. O bakımdan bu geçişte de riskler herhangi bir rutin geçiş şeklinde değil bu, daha fazladır. Nedir? Hava şartları, deniz şartları uygun olacak. Yedekleme ameliyeleri yeteri kadar römorkör, yeteri kadar güç, deniz içinde gerekli tedbirler, insan gücü vesaire gibi bunların hazırlıkları benim anladığım kadarıyla fevkalade güzel yapılmış. Gemi kurtarma, kıyı emniyeti, bir taraftan deniz kuvvetlerinin uzmanları heyetler teşkil ettiler. Gittiler ilgili ülkeyle görüşüldü. Ne gibi şartlar altında bu gemi geçirilir, ne gibi taleplerde bulundular? Bunlar ortaya konuldu ve bunların hepsi sağlandı. Şimdi bugün gerekli olan şart, hava koşullarıydı. Ve çok güzel, zaten şart 5 milden az olmaması şeklindeydi, 5 milden de fazla görünüyor. Efendim rüzgar yok veya yoka yakın, çok az, hafif bir lodos var şu anda. Akıntı, tabi bu şartlar altında akıntının da çok şiddetli olmadığını düşünmek lazım. Dünyanın en büyük römorkörleri yedeğinde geçiyor. İki römorkörle şey yapılabilecekken 6 tane römorkör istenmişti zaten minimum. Bunlar sağlanmış durumda, üzerinde bir helikopter var, içeri bir jenaratör kondu. Bu jenaratörle halatları kullanmakta, halatları şeyde kullanılan efendim fener tabir ettiğimiz silindirlere cerayan verme kabil, yani süratle halat alıp verme imkanı var gemide. Ve dolayısıyla ben büyük bir sorun olacağını zannetmiyordum zaten, bugün de olacağını tahmin etmiyorum ama dediğim gibi denizcilikte daima prensip emniyettir. Her zaman beklenmedik risklerle karşılaşılabilir. O bakımdan ilgili uzman arkadaşların da gayet tedbirli olarak bu gemiyi geçireceklerine inanıyorum.

Erdoğan Aktaş: Sayın Dervişoğlu, bu geminin geçmeden önce alınan kararlar ve şu aşamada dahi tartışılan bir konu var. O da şu; bundan sonraki tehlikeli geçişler için Türkiye'nin mazereti kalmayacak. O yüzden izin verilmemeliydi deniyor. Bu anlamda politik çerçevede nasıl yorumlamak gerekir boğazların güvenliği açısından bundan sonraki geçişleri de gözönüne alınarak Varyag'ın geçişini..?

Salim Dervişoğlu: Efendim hiç katılmıyorum bu görüşe, hiç katılmıyorum. Çünkü bu gemide alınan tedbirler bu kadar demin de söylediğim gibi teferruatlı, bu kadar masraflı, o kadar büyük bir organizasyon gerektiriyor ki eğer tankerler düşünülüyorsa, o tankerlerin sahibi olan armatörlerin bu tedbirleri her seferinde alması mümkün değil, bu bir. İkincisi; tankerlerin içindeki tehlikeli şey bunda yok. Dolayısıyla emsal teşkil edeceği düşüncesine katılmıyorum. Hatta hatta şöyle bir şey de düşünülebilir; bizim boğazlardan geçişi bir güvence sağlamak için koyduğumuz tedbirlere en fazla itiraz Karadeniz sahildarı ülkelerinden gelmişti. Ukrayna da bunlardan bir tanesidir. Şimdi onun sattığı gemi boğazlardan geçerken biz bu tedbirleri alıyoruz. Onlara her zaman diyebiliriz ki, eskiden de söyledik, bu sadece Türkiye'nin menfaati açısından değil sizin gemilerinizin de menfaati açısından zaruridir. Boğazlarda trafiğin düzenlenmesi lüzumludur. İşte bakın sizin geminiz geçerken bu tedbirleri almak mecburiyetini hissettik ve boğazı trafiğe kapattık, geçirdik. Dolayısıyla tam tersine bir örnek de teşkil edilebilir boğaz içinde alınan tedbirlerin ne kadar haklı ve makul olduğun göstermek bakımından. O bakımdan ben büyük tankerlerle bu geminin geçişinin birbiriyle mukayese edilmesini birnevi elmalarla armutlara benzetiyorum. Bu gemi değil zaten, bir defa bu başka bir şey.

Erdoğan Aktaş: Sayın Dervişoğlu çok teşekkürler bilgilerinizi ve tecrübelerinizi bizlerle paylaştığınız için.

Salim Dervişoğlu: Ben teşekkür ederim, sağolun..

Erdoğan Aktaş: Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma Çalışmaları Genel Müdürü Hücum Tulgar telefon hattımızda. İyi günler efendim.. Görünen o ki hiçbir kusur yok, hiçbir sorun yok. Nasıl gidiyor çalışmalar?

Hücum Tulgar: Şimdi birinci önemli bölgeyi geçiyoruz. Şu anda bir sorunumuz yok. İnşallah şeyi de geçersek 1-2 saat içerisinde bu işi tamamlayacağız.

Erdoğan Aktaş: Meteorolojik olarak bir değişiklik öngörülüyor mu?

Hücum Tulgar: Yok, bir değişiklik öngörülmüyor. Şu anda her şey olumlu seyrediyor. Zaten birinci kritik noktayı şu anda dönmekteyiz. Önümüzde Kandilli, Kanlıcı ve Akıntıburnu var.. İnşallah onları da en iyi bir şekilde geçmeye çalışacağız.

Erdoğan Aktaş: Efendim o noktaya niçin kritik olarak değerlendirme yapılıyor?

Hücum Tulgar: Biliyorsunuz Yeniköy'de bir 80 derecelik dönüşümüz var. O bakımdan Kandilli zaten boğazın 700 metreli en dar bölgesi ve akıntının yüksek olduğu bölge. Arnavutköy akıntı burnunda da akıntı fazla. Ortaköy Kuruçeşme önlerinde rüzgarın biraz daha değişken estiği noktalar ve nihayetinde Sarayburnu'nu dönüş, boğazdan çıkış Marmara'yla boğaz suların karıştığı bölge, buraları tabiki pirdikkatle geçilmesi gereken noktalar.

Erdoğan Aktaş: Peki efendim size kolay gelsin, çok teşekkürle yayınımıza katıldığınız için.

Hücum Tulgar: Rica ederim, ben teşekkür ederim.

Erdoğan Aktaş: Hücum Tulgar, geçişle ilgili olarak son bilgileri de verdi, hiçbir sorun yok. Geçiş devam ediyor. Bu geçişe 16 klavuz kaptanla 250 personel de eşlik ediyor. Tabi bunların tatbikatları ve çalışmaları günden öncesinden başlamıştı. Varyag'ın boğazdan geçişi devam ediyor. Bir sonraki Yakın Plan'da birlikte olmaz dileğiyle şimdilik hoşçakalın...