Türk denizcilik yetkilileri, İstanbul'un ortasından geçen Boğaz'ı kullanan dev petrol tankerlerinin sayısında yaşanan artıştan kaynaklanan tehlikeden yıllardır şikayetçi. Rusya'nın bu ay, Boğazlar yoluyla taşınan çeşitli kargo yüküne nükleer atıkları da ekleme kararıyla, bu durum yeni bir aciliyet kazandı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ülkesinin gelecek on yıl içinde 20.000 ton kullanılmış nükleer yakıtın istifini öngören bir tasarıyı onadı. Büyük bir çoğunluğu deniz yoluyla nakledilecek olan kullanılmış yakıtı stoklamayı kabul etmekle Rusya, 21 milyar dolar kazanmayı umuyor.

İstanbul ve Çanakkale boğazları açık denizlerle Karadeniz arasındaki tek bağlantı noktasını oluşturmakta, ne var ki, ilgili haberleri gazetelerde okuyana dek Türk yetkililerin plandan haberleri olmadı.

Türkiye Çevre Bakanı Fevzi Aytekin, bir mülakatta, "Nükleer atık taşıyan gemilerin geçişini yasaklama niyetindeyiz. Böyle bir riski, her ne pahasına olursa olsun alamazsınız" dedi.

Yapılan bir mülakatta, Denizcilikten Sorumlu Devlet Bakanı Ramazan Mirzaoğlu da, Türkiye'nin nükleer atıkların nakliyatını engelleyeceğini ısrarla belirterek, "Bunu, Rusya'nın kirli ticareti olarak niteliyorum" dedi.

Mirzaoğlu, "Rusya, kendi topraklarının atık deposu olarak kullanılacağından bunu meşru ve zararsız bir iş olarak görmektedir. Uluslararası kamuoyunun bu karara karşı ortak bir tavır alması gerekir" dedi.

Sert geçen görüşmelere karşın, sorun, Türkiye'nin İstanbul ve Çanakkale boğazlarından neyin geçtiği konusunda hemen hemen hiçbir kontrol yetkisinin olmamasından kaynaklanıyor.

1936 tarihli Montreux Sözleşmesi, Boğazlar'ı uluslararası su yolu olarak kabul etmekte ve barış zamanlarında Türkiye'yi geçişlere kısıtlama getirmekten men etmektedir. Türk denizcilik yetkilileri, gemileri, güvenlik ve sıhhi şartları açısından kontrol edebiliyor, ancak geçişini önleyemiyorlar.

Türk yetkililer birkaç kez, 12 milyon nüfuslu İstanbul'u tehlike altına sokacağı belirlenen gemilerin geçişini engelledi.

Geçen yıl, Ukrayna uçak gemisinin Boğaz'dan geçmesine izin verilmedi.

Türk yetkililer, Çin'in güneydoğusunda, onu yüzen bir otele dönüştürmeyi planlayan bir yatırımcı tarafından satın alınan geminin Boğazlar'dan güvenli bir biçimde geçemeyecek kadar büyük olduğunu belirttiler.

Türkiye, mevcut yasa çerçevesinde, atık uygun bir biçimde depolanmış ve geminin gerekli belgeleri olduğu sürece, nükleer atık taşıyan gemilerin geçişine müdahale edemiyor.

Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Genel Müdür Vekili Birol Erdener, Montreux Sözleşmesinde yer alan maddelerin Türkiye'yi nükleer atık taşıyan tankerlerin Boğaz'dan geçişini yasaklamaktan alıkoyduğunu belirti.

Rusya'nın planı henüz tamamlanmış değil ve yaklaşık üç yıldan önce atık nakliyatına başlaması beklenmiyor. Türk yetkililer, bu gecikmenin, deniz yoluyla nükleer atık nakliyatını yasaklamayı öngören yeni uluslararası yasaların çıkarılması yönünde çalışmalar için zaman tanıyacağını umuyor.

Aytekin, konuyu sonbaharda gerçekleştirilecek Akdeniz ülkeleri çevre bakanları toplantısında gündeme getireceğini belirtti. Diğer yetkililer de nakliyatı durdurmak amacıyla farklı yollar takip edecekler.