Radar kulelerinin Boğazlar'da güvenliği sağlayamayacağını ileri süren uzmanlar, en etkili yolun 'kılavuz kaptan' olduğunu, bugüne kadar 'pilot'u olan gemilerin hiç kaza yapmadığını söylüyor

PERVİN KAPLAN
İSTANBUL - Yabancı uyruklu gemilerin Boğazlar'dan radar sistemi ile geçişi, öngören ihalenin sona ermesiyle birlikte 'olası tehlikeler' bir kez daha tartışmaya açıldı. İstanbul ve Çanakkale boğazlarında meydana gelen kazaları önlemek
için 'insan' unsurunun önemine dikkat çeken uzmanlar, en etkili yolun 'kılavuz kaptan' almak olduğunu dile getirdi. Bugüne kadar 'pilot'u olan gemilerin kaza yapmadığını belirten uzmanlar, "Türk bayraklı gemilere olduğu gibi yabancı gemilere de kılavuz kaptan zorunluluğunun getirilmesi için Türkiye uluslararası arenada çalışmalar yapmalı" dedi.

Atari oyunu değil
Montrö Sözleşmesi'nin imzalanmasından bu yana Boğazlar'dan geçen ticaret gemileri trafiğinin ve geçen gemilerin tonajının arttığını, petrol ve türevleri ile kimyasal ve zehirli maddelerin taşınmaya başladığını hatırlatan uzmanlar, "Montrö ile ticaret gemileri zaman sınırı olmadan geçiş serbestisine sahiptir. Ancak artan trafik ve taşınan maddeler Türkiye'yi tehdit etmektedir. Bu maddenin değiştirilmesi gerek" diye konuştu.
Türk Kılavuz Kaptanlar Derneği Başkanı Timur İldeniz, Montrö Sözleşmesi'ne göre yabancı gemilerin kılavuz kaptan alma zorunluluklarının bulunmadığını belirterek, "Oysa kaza yapan gemilerin yüzde 85'inin kılavuz almayanlar olduğu dikkate alınırsa, insan unsurunun önemi ortaya çıkar. Bu hem daha ucuz, hem de daha güvenlidir" diye konuştu.
İki Boğaz'ın da dünyanın en tehlikeli kanalları olduğunu söyleyen İldeniz, "Boğazlar'dan yalnızca petrol taşıyan tankerler geçmiyor. Amonyak gibi madde taşıyanlar da var. Böyle bir tanker kaza yaptığında, 25 kilometre çapında bir alanı ölümle tehdit edecek" dedi.
Radar sisteminin 'kaza riskini sıfına indiren sistem' olarak sunulmasının hata olduğunu da ifade eden İldeniz, "Bunu bir atari oyunu gibi değerlendirmenin mantığı yoktur. Kılavuz kaptanlar, Boğazlar'daki her akıntıyı, her ani değişikliği bilirler. Radar sisteminde bazen anında görüntü alamıyor. O zaman kaza olursa, ne olacak?" diye konuştu.

'Geçiş sınırlansın'
Kılavuz kaptan Cahit İstikbal, ikisinde de kılavuz kaptan bulunan gemi kazasının olmadığını belirterek, "Kazaların en büyük nedeni insan hatası ve teknik donanım arızalarıdır. Teknik arızalarda bile gemide pilot varsa, kazayı önleyebiliyor" dedi.
Gemi Mühendisleri Odası Başkanı Tansel Timur da, Boğazlar'dan geçen gemilerin sadece yüzde 30'nun kılavuz aldığını belirtti. Ne radar sisteminin, ne de kılavuz kaptan zorunluluğunun Boğazlar'da kaza riskini sıfırlayamayacağını belirten Timur, "Her gün tonlarca tehlikeli madde Boğazlar'dan geçiyor. Serbest geçişi sınırlamak gerek" diye konuştu.
İstanbul 3 No'lu Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun Boğaziçi'ne sekiz radar kulesinin yerleştirilmesine 'devasa boyutları nedeniyle kentin doğal ve tarihsel yapısını bozacağı ve Boğaziçi SİT alanı öngörünüm bölgesinde inşaat yasağı bulunduğu' gerekçesiyle karşı çıktığını hatırlatan Mimarlar Odası Genel Sekreteri Faruk Soydemir ise, "Bu kararları biz de savunuyoruz" dedi.

Bizden bu kadar!
Türk Boğazları Gönüllü İzleme Grubu Direktörü Emekli Büyükelçi İsmail Soysal da, radar sistemi ile kazaların sıfıra inmeyeceğine dikkat çekti Soysal, "Oysa tek bir kaza bile İstanbul'u ortadan kaldırabilir. Asıl önemli olan Boğazlar'daki trafiği azaltmak" diye konuştu.
İstanbul Barosu Başkanı Yücel Sayman ise, gemilere sınırlama getirmenin Montrö'nün iptaliyle mümkün olacağına işaret etti ve "O zaman da uluslararası deniz hukukunun kuralları geçerli olur ki, bu da Türkiye'nin aleyhinedir. Tartışmaları dikkatli yürütmek gerekir" uyarısında bulundu.

Faciaya kıl payı
Deniz kazaları en çok İstanbul Boğazı'nda oluyor. 1952-1992 arasındaki 444 kazanın 31'i Marmara Denizi, 81'i Çanakkale Boğazı, 322'si ise İstanbul Boğazı'nda meydana geldi. İstanbul Boğazı'ndaki iki facia ise unutulmadı.
15 Kasım 1979: Independenta kazasında 43 kişi öldü. Altı hafta süren yangında Boğaz günlerce kapalı kaldı.
13 Mart 1994: 98 bin ton ham petrol taşıyan Nassia tankeri, Shipbroker adlı yük gemisiyle çarpıştı. 29 denizci yangında ölürken, dört gün süren yangında 9 bin ton ham petrol denize yayıldı.

(Radikal Gazetesi, 01/11/1999)