Ankara'da 'en önemli gelişme' olarak nitelendirildi. Basına açıklanan kararı BP'ye resmen sorarak doğrulatan Türk tarafı, AIOC'yi acilen görüşmeye davet etti. AIOC ile Türkiye Çalışma Grubu iki hafta içinde masaya oturacak ve üzerinde anlaşılamayan '3. ülke garantisi' sorununu 18 Kasım'da İstanbul'da başlayacak AGİT
zirvesine dek çözmeye çalışacak. AIOC içinde Bakü-Ceyhan
aleyhtarı şirketlere önderlik
eden BP Amoco'nun tercihini değiştirmesi Ankara'da bayram havası estirdi. Başbakan Bülent Ecevit, dün partisinin grup
toplantısında Türkiye'nin kararlı tutumu ve ABD'nin desteğiyle projenin önündeki engellerin ortadan kalktığını belirterek, "Böylelikle Hazar'ı Akdeniz'e bağlayan köprü Türkiye olacaktır. Mavi Akım Projesi gerçekleştiğinde Karadeniz de Akdeniz'e Türkiye üzerinden bağlanacaktır" dedi.
Son rötuşlar ay sonunda Türkiye Çalışma Grubu ile AIOC'yi oluşturan şirketlerden oluşan Azeri Çalışma Grubu arasında 27 Eylül-13 Ekim tarihlerinde yapılan zorlu pazarlıklarda madde madde görüşülen ve üzerinde uzlaşılan üç anlaşma, 19 Kasım'da AGİT zirvesinde ABD Başkanı Bill Clinton'ın tanıklığında imzalanacak. Azerbaycan, Türkiye, Gürcistan liderlerinin yanı sıra AIOC temsilcisi ve BOTAŞ'ın imza koyacağı anlaşmalar 'ev sahibi ülke',
'anahtar teslimi yapım sözleşmesi' ve 'hükümet garantisi anlaşması' konusundaki detayları belirleyecek. Bu gelişme öncesinde Türk ve Azeri çalışma grupları ekim sonunda buluşarak üzerinde anlaşılamayan 'birkaç' konuyu ele alacak. Türk tarafı toplantının kesin tarihi için AIOC yetkilileriyle temasa geçti.

'3. ülke garantisi' sorun
AIOC üyesi şirketler Türkiye'nin belirlediği 2.4 milyar dolarlık maliyetin Azerbaycan ve Gürcistan'daki bazı belirsizlikler nedeniyle artacağını savunuyor. AIOC, bu iki ülkedeki kamulaştırma bedelinin beklenenden fazla olması riskini gündemde tutarak, Türkiye adına BOTAŞ'ın garantör olmasını istiyor. Türk tarafı emsal anlaşmaları gerekçe gösterip bunun kabul edilmeyeceğini savunurken, AIOC, Türk tarafının ilgili hükümetlerden sabit fiyat garantisi alması koşulunu koydu. Ekim sonundaki toplantıda, bu konuda uzlaşma aranacak. Türk tarafının Azerbaycan ve Gürcistan'ın ikna edilmesi konusuna olumlu yaklaştığı vurgulandı. Türkiye, projeyi teşvik için cazip vergi olanakları, geçiş ücreti ve kamulaştırmada sabit fiyat ve anahtar teslimi de teklif ediyor.

2004'te tamam
Pazarlıkların sona ermesi ve anlaşmaların devlet başkanları tarafından onaylanması halinde somut süreç başlayacak. Türkiye, bu süreçte 'Üstünü öderim' diye taahhütte bulunduğu her 'ekstra maliyeti' haklı gerekçesi gösterildiğinde ödemeyi de kabul ederek, finansmanı kolaylaştıracak. Bütçe Kanunu'un 38. maddesinde bu proje kapsamında ilgili şirketlere taahhüt edilen miktarların yanı sıra, ek maliyetlerin de ödenmesi yetkisi Bakanlar Kurulu'na verildi. Türk Çalışma Grubu'nun hazırladığı takvim taslağında projenin 2004'te devreye girmesi öngörülüyor.

ABD memnun
ABD Enerji Bakanı Bill Richardson, BP Amoco'nun Bakü-Ceyhan'ı ana petrol boru hattı güzergâhı olarak onaylamasının 'önemli kilometre taşı' olduğunu söyledi. Richardson, BP Amoco'nun, bu kararla geçen ekimde ilgili hükümetlerin imzaladığı Ankara Deklarasyonu'nda bahsi geçen konuları da kabul etmiş olduğunu belirtti. Boğazlar'ın, çevre konuları yüzünden, Hazar petrolünün ihracı için uzun dönemli bir çözüm olmadığını ve Bakü-Ceyhan'ın en iyi alternatif olduğunu kaydederken, Hazar taşımacılarının, projenin işlemesi için eşit temelde alım yapmaya ihtiyacı olduğunu
vurguladı. Richardson, "Ankara'da söylediğim gibi, biz Bakü-Ceyhan'ı inşa edip etmeyeceğimizden değil, onu nasıl ve ne zaman gerçekleştireceğimizden bahsediyoruz" dedi. ABD Export-Import Bank ile Denizaşırı Özel Yatırım İşbirliği ve Ticaret ve Gelişme Ajansı'ndan projeye güçlü destek sözü de veren Richardson, tarafları, müzakereleri bir an önce tamamlamaya çağırdı.

Ruslar üzüldü
Bakü-Ceyhan petrol boru hattında sağlanan son ilerlemeler, Rus basınında, 'Rusya seçeneğinin şansı artık hiç kalmadı' diye yorumlandı. Novi İzvestiya gazetesinde yer alan 'Türk Marşı Provası' başlıklı yorumda, Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in, Bakü ziyaretine ve boru hattıyla ilgili anlaşmanın kasımda AGİT zirvesinde imzalanacağı açıklamalarına dikkat çekildi. BP Amoco'nun hatla ilgili çekincelerini kaldırdığını anımsatan gazete, "Yıllardır tartışılan projenin silueti belirmeye başladı" dedi. Projenin bu aşamaya gelmesinde ABD'nin ciddi katkısı olduğu, Washington'ın şimdi Kazak petrolünün de bu hattan aktarılmasını sağlamaya çalıştığını kaydeden gazete, "ABD'nin tutumu, petrolün ne pahasına olursa olsun Rusya dışından aktarılmasını sağlama yönünde" dedi. Ana boru hattı için Rusya'nın şansının azaldığı
belirtilen yazıda, "Rusya'nın, Çeçenya topraklarını dışarıda bırakarak yeni bir hat inşa etme tezi çok zayıf kalmaktadır" denildi. (aa)

(Radikal Gazetesi, 21/10/1999)