Liman devleti kontrolü, dünyanın tüm yörelerinde Birleşmiş Milletler Uluslar arası Denizcilik Örgütü IMO tarafından belirlenen yöntemler altında yapılmaktadır. Bazı limanlarda, gemilerin kötü niyet, bilgisizlik veya keyfi uygulamalar sebebi ile haksız yere tutulduğuna veya geciktirildiğine dair şikayetler oluşabilmekte, donatanlar çoğu zaman gemilerinde tespit edilmiş olan aksaklıkların tutulma veya gecikmeye yol açacak kadar ciddi olup olmadığı konusunda tereddütte kalabilmektedir.

Öncelikle açıklıkla bilinmesi gerekli nokta, bir geminin tutulması ile gecikmesi arasında bir alaka olmadığıdır. Daha açık ifade etmek gerekir ise, bir gemi tutulduğu halde limandan kalkışı gecikmeyebilir, veya tutulacak bir eksikliği olmayan bir geminin limandan kalkışı geciktirilebilir.

Tutulan bir gemiye kontrol raporunda “yapılan işlem” (AT) kodu olarak “30” verilir. Bu kod verildiği anda gemi tutulmuş (detained) olur. Tutulma; gemide direkt can, seyir, yangın ve operasyon güvenliğini, çevre temizliğini ve geminin denize elverişliğini etkileyen eksiklikler tespit edilmesi durumunda uygulanan bir yöntemdir. Geminin limandaki normal operasyonlarının, yükleme ve boşaltmasının daha kaç gün süreceğinin tutulma ile bir alakası yoktur. İsterse geminin limanda daha 10 günlük işi olsun, gemi rapor yazıldığı anda tutulmuş olur ve ona göre işlemler yapılır.Tutulmuş bir gemide, kaptanın tutulmaya yol açan eksiklikleri giderdiği zaman yeniden ihbarda bulunması ve uzmanı çağırması, PSC uzmanının da tekrar gemiye giderek tutulmayı kaldırma kontrolü yapması şarttır.

Eğer bir gemiye denetim raporunda AT kodu olarak “17” verilmiş ise bu, kaptana “eksikliğini limandan kalkıştan önce gider” talimatı verildiğini gösterir. Bu durumda, gemi tutulmamıştır ancak o eksikliği düzeltmeden de limandan kalkamayacaktır.Bu durumda, gemi kaptanı, işleteni ve diğer ilgilileri eksikleri gidermedikleri sürece kendi kendilerinin kalkışlarını geciktirmiş olmaktadır. Yani gecikmenin sorumlusu gemi ilgilisi olmaktadır. PSCO, eksikliğin önemine, profesyonel yargısına ve iş yoğunluğuna göre, o gemiye tekrar giderek eksikliğin giderilip giderilmediğini kontrol edebilir veya bu konuda gemi kaptanını serbest bırakabilir. Gemi kaptanı, aksi yönde bir talimat olmadıkça eksikliğini bitirdiği zaman PSC uzmanını gemiye çağırmak zorunda değildir. Ancak kaptan, serbest bırakıldığı durumda rapordaki talimatın aksine limandan eksikliği gidermeden kalkar ise ve bu gittiği herhangi bir  limanda saptanır ise gemi direk olarak tutulur ve detaylı bir kontrolden geçirilebilir. Bu durumda, ilk bakışta “30” ve “17” AT kodları, ikisi de gemiyi geciktirebilmekte, yani aynı yaptırımı sağlamakta gibi görülmektedir. Gemiler tutulsa da tutulmasa da limandan kalkışları geciktirilebileceğine göre, o zaman tutulma olayının önemi nerededir? Bir geminin tutulmasının önemi, bulunan eksikliklerin ciddiyeti ve önemi sebebi ile 3. bir parti (Liman Devleti) tarafından operasyonlarına direkt bir müdahalede bulunulmasında yatmaktadır. Yani gemide tespit edilmiş eksiklik o kadar önemlidir ki, Liman Devleti Otoritesi, gemiyi limanda zorla alıkoymakta, geminin ticaret serbestliğini engellemektedir.Gemide bulunan tutulmaya sebep olan eksiklikler bayrak ve klasına rapor edilmektedir. Gemi bir anda bayrak ve klası nezdinde prestij kaybetmekte ve takipli duruma düşmektedir. Gemi, eksikliklerini derhal giderip fiziki anlamda gecikmese dahi, “geminin tutulmuş olduğu” bayrak devleti makamlarına, klas kuruluşuna, liman devleti idaresine, memorandum merkezine, ve IMO’ya bildirilmekte, raporlarda ve sanal ortamlarda yayınlanmaktadır. Gemi, “30” kodu aldığı anda standart altı sayılmakta, bir cüzamlı gibi tecrit edilmektedir. Ek olarak tutulan bir geminin bayrağı, klası, donatanı, işleticisi de prestij kaybına uğramaktadır. Sonraki kontrollerde bu bayrak, klas, donatan ve işleticinin diğer gemileri de hedef haline gelmektedir.Tutulma istatistikleri kötü olan bayrak devletleri ve klas kuruluşları denizcilik çevrelerinde seviye kaybetmekte,  yaptırımlara maruz kalmaktadır. Geminin iş bulmasında da menfi etkilenmeler olmakta ve kiracılar gemiyi seçmede isteksiz davranmaktadır.Bunların hepsi “30” kodu yazıldığı anda oluşmakta, halbuki “17” kodu verilen bir gemide belki gecikme olmakta, ancak bu olumsuzlukların hiç birisi oluşmamaktadır.

Bu kadar ciddi sonuçları olan tutulma konusunda keyfiyeti önlemek ve dünyada uygulama birliği sağlamak da büyük önem arz etmektedir. Kötü niyetli PSC uzmanının basit arızalar veya eksiklikler sebebi ile gemiyi tutmasını engellemek, veya tam tersi olarak önemli eksiklikler durumunda tutulmayı sağlamak üzere çeşitli sistemler kurulmuştur. Bu sistemlerin en köklüsü olarak IMO, gemilerde tespit edilmiş hangi tip arızaların tutulma sebebi sayılacağına dair çok açık kriterler belirlemiştir. Bu bilgiler, tutulmaya yol açabilecek eksiklikler ve örnek arızalar bu köşenin bir sonraki yazısında ele alınacaktır.

Yazarın Diğer Yazıları

• Liman Devleti Kontrolünde "Tutulma" (Detention) ve "Gecikme" (Delay)(Mayıs 2003)

• Zararlı Antifouling Boyalarının Kontrolü Hakkında Uluslararası Sözleşme

• MARPOL Atık Alım Tesisleri ve Ülkemizdeki Durum (Mart 2003)

• PSC'nin Neresindeyiz? (Şubat 2003)