THE DAILY STAR
SİYASİ DEĞİŞİKLİKLER BAKÜ-CEYHAN BORU HATTINA İYİ GELDİ... PROJENİN YÜZDE 40'I TAMAMLANDI

Projeden sorumlu petrol devi BP'nin basın sözcülerinden Tonby Odone, Londra'da, "projenin bütünü yüzde 40 oranında tamamlandı. Ancak yapılan işler ülkeden ülkeye değişiyor. Türkiye'de güzergahın 300 kilometreden fazla bir bölümü kazıldı ve borunun döşenme süreci başladı. Ceyhan'daki terminal de inşa halinde ve güzel ilerliyor" dedi.

ANKARA, 16/12(BYE)--- Lübnan'da İngilizce yayımlanan The Daily Star gazetesinin 16 Aralık 2003 tarihli sayısında, Iason Athanasiadis imzasıyla ve yukardaki başlık altında bir haber yer almıştır. İnternetten sağlanan haberin çevirisi şöyledir:

Kafkasya'da ekim ve kasım aylarında gerçekleşen anlamlı değişiklikler, 3,6 milyar dolarlık boru hattı yarılanma noktasına yaklaşırken, Azerbaycan ve Gürcistan'da ABD yanlısı hükümetleri iktidara getirdi.

Azerbaycan ve Gürcistan'daki yeni liderler, -İlham Aliyev ve Cumhurbaşkanı Vekili Nino Burjanadze- Batı pazarlarına günde 1 milyon varil petrol taşıyacak Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattına destek vadettiler.

Hazar Denizi'nin enerji zenginliği kilidinin anahtarı olarak görülen 1.767 km'lik boru hattı, Azerbaycan'nın başkenti Bakü'den, Türkiye'nin Akdeniz limanı Ceyhan'a uzanacak.

Projeden sorumlu petrol devi BP'nin basın sözcülerinden Tonby Odone, Londra'da, "projenin bütünü yüzde 40 oranında tamamlandı. Ancak yapılan işler ülkeden ülkeye değişiyor. Türkiye'de güzergahın 300 kilometreden fazla bir bölümü kazıldı ve borunun döşenme süreci başladı. Ceyhan'daki terminal de inşa halinde ve güzel ilerliyor" dedi.

Tartışmalı projeye, boru hattının olağanüstü doğal güzelliklere sahip bir bölgenin tahrip olacağından emin çevrecilerden yerel halka, olumsuz etkilerinden kaygılanan insan hakları savunucularından Amerikan enerji politikasında Orta Doğu'dan uzaklaşılmasını savunan Amerikan baskı gruplarına kadar bir dizi çıkar grubu, karşı çıkıyor. "Institute for the Analysis of Global Security" Direktörü Gal Luft, "ABD'nin Orta Doğu'dan Hazar'a geçmesi ve yeni bir petrol 'el doradosu' olması iki tarafı keskin bir kılıçtır. Bu büyük ihtiyaç duyulan kaynak çeşitliliğini sağlıyor ve Orta Doğu'ya bağımlılığı azaltıyor. Ancak aynı zamanda yolsuzluklara neden olup otoriterizmi, radikal İslamı ve hoşgörüsüz çoğunluklara halkın tepkisini teşvik ederek Orta Doğu'nun birçok sosyal hastalığını Hazar'a taşımaktadır" diyor.

Orta Asya'da boru hattı inşaatının gizli tuzakları, muhalefetle birleştiğinde, en azından projeye destek vermeme kararı alan bir banka -İngiliz Barclays örneğinde- kredi temin sürecini zora sokmuş bulunuyor.

Socar, Unocal, Eni, Total SA ve ConocoPhilips'in de dahil olduğu BTC hissedarları, inşaatın yüzde 30'unu finanse etmeyi kararlaştırdı. Kalan yüzde 70'in finansmanı dışardan sağlanacak. BTC daha önce, BP dış finansmanı için 500 milyon dolar sağlamaya hazır olduğunu açıklamıştı. Dış finansman şu dört kaynaktan gelecek: Dünya Bankası ve Avrupa Kalkınma ve İmar Bankası (EBRD) gibi uluslararası finans kuruluşları, ihracat kredi kurumları, ticari bankalar ve mali aracı rolündeki hissedarlar. Kasım ayında EBRD ve IFC projeye ortaklaşa 375 milyon dolar kredi verdi. Aralarında Citigroup, ING, WestLB ve Credit Agricole'nin de bulunduğu diğer 15 ticari bankanın daha katkı sağladığı söylendi.

Ancak bu kuruluşlar, aralarında Fırat, Dicle ve Gürcistan'nın Borjomi bölgesinde belediyelere tatlı su sağlayan kaynakların da bulunduğu 20 büyük akarsuya yakınlığından rahatsız olan çevreci gruplardan gelen eleştirilere maruz kaldılar. Boru hattı keza Türkiye'de bir deprem fay hattı ve yedi ihtilaf bölgesinden geçmektedir.

Uluslararası Af Örgütü, BP'nin projenin bölgede yeni istihdam sağlayacağı vaadine karşılık, 30 bin köylünün topraklarının müsadere edileceğini iddia etmektedir. Af Örgütü'ne göre, petrol sadece ihraç için kullanılacağı için, enerji açısından yoksul bölgedeki yerleşim merkezleri projeden sadece zarara uğrayacak.

Af Örgütü ayrıca, BTC yatırımının Türkiye'nin genel insan hakları sicilini iyileştirme yetisi üzerine muhtemelen "kötüleştirici bir etki" yapacağını savunmaktadır.

Ancak BTC İcra Direktörü Michael Townshend, yatırımın, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye'deki 450 köyün sakinleri olan en fazla etkilenecek kişiler için gerçek yararlar sağlayacağına inanıyor. Kafkasya'da projenin güvenliğinin sağlanması, programın başarı ya da başarısızlığı için büyük önem taşıyor. Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi'nin Başkanı Natık Aliyev'e göre, şimdiye kadar boru hattının korunması için 170 milyon dolar harcanmış bulunuyor.

Bilinmiyen sayıda AB özel timleri, Mayıs 2002'de başlatılan 64 milyon dolarlık bir program kapsamında 1.500 ila 2.000 Gürcü askerini "anti-terörizm" teknikleri alanında eğitiyor. Güvenilir bir senaryoya göre, ABD'nin Gürcü askerlerini boru hattını sabotörlere karşı korumaları için eğitiyor.

ABD'nin eski Suudi Arabistan büyükelçilerinden ve bir petrol uzmanı olan James Atkins, "bir boru hattını sabotaja karşı sürekli koruma mümkün değildir. Her zaman vurulabilir; Türkler Kürtlerle uzlaşmaktan çok uzakta bulunuyor ve Kürt sorunu çözülmedikçe, hat tehlike içinde olacaktır" diyor.

Sabotajın önlenmesi mümkün olmasa da, belki projenin hedef alınmasında caydırıcılık sağlanabilir. Gürcistan ve Azerbaycan'daki son dönüşümlerde, her iki ülkede de ABD'nin olaylarda dahli olduğu yönünde sağlam göstergeler bulunmaktadır.

ABD'nin Gürcistan Büyükelçisi Richard Miles, muhalefet lideri ve cumhurbaşkanlığı adayı Mikhail Sakaşvili'yi Şevarnadze'nin iktidardan düşürülmesinde kayırmakla suçlandı. Eski cumhurbaşkanı, Miles ve Gürcistan'da bir sivil özgürlükler projesi oluşturan uluslararası borsacı George Soros'u, alenen kendisine fiilen komplo kurmakla suçladı. Birçok analist, ABD Dışişleri Bakanı Colin Powell'in "istikrarsız bir Gürcistan, otomatikman istikrarsız bir Kafkasya sonucunu verir" ifadesinden hareket ederek, ABD'nin, halkı nezdinde hiç sevilmeyen bir müttefikini desteklemekle, istikrar arasında tercih yapma durumunda kaldığında, istikrarı sağlamak uğruna o müttefikini feda edeceği sonucunu çıkarmış; darbeden sonra, ABD Başkanı George W.Bush, Gürcistan'ın "toprak bütünlüğü"nü desteklediğini ilan etmişti.

Moskova merkezli bir Kafkasya ve Orta Asya uzmanı olan Sergei Below, "protestolara rağmen, Azerbaycan'daki babadan oğula iktidar devri fazlaca bir engel olmaksızın ve muhtemelen hem ABD hem de Rusya'nın desteği ile gerçekleşti. Karabağ ile ilgili olarak yeniden ani bir çatışma çıkmazsa, halihazırda Azerbaycan'da istikrarsızlık olması ihtimali bulunmuyor" diyor.